مێشكمان دۆڕاند … سیلیكۆنمان بردەوە

122239988_1550874968446032_4489343757347241235_n

د. هاڤین كەمال

بەدرێژایی مێژووی مرۆڤایەتی و لەگەڵ دەستپێكردنی قۆناغی شارستانیەت، مرۆڤ بەردەوام لە هەوڵی باشتركردنی خۆی و جوانكردنی خۆیەتی بە چەندەها ڕێگای جیاواز، چ لەڕووی سیماوە بێت یاخود عەقل و فكرەوە بێت. ئەمە سیفەتێكی ئەزەلی و ناچڕاڵە لە مرۆڤەكاندا كە دەیانەوێت بەجوانترین و سەرنجڕاكێشترین شێوە دەركەون و دەوروبەر سەرسام بكەن.

ئەم ئارەزووی خۆدەرخستنە كە لەڕادەیەكی پەسەند و مەعقولدا دەبێت زۆر نورماڵ و ئاساییە، زۆر ئاساییە ئەگەر كێشەیەكت هەبێت لە ڕوخساردا یان لە شوێنێكی جەستەتدا و لەڕووی دەرونیەوە بێزارت دەكات هەوڵ بدەیت چاكی بكەیت و جوانتری بكەیت كە ئەمە مافی خۆتە وەك مرۆڤێك، بەڵام كارەسات كاتێك دەست پێدەكات كە  مێشك و فكر فەرامۆش دەكرێت و تەنیا ڕووكەش جواندەكرێت و زیادەڕۆی تیا دەكرێت، مرۆڤ وەك كاڵایەك سەیر دەكرێت و دەبێت بە ئامرازێكی چێژ بەخشین لەلایەن ڕەگەزی بەرامبەرەوە. ئالێرەدا كۆمەڵگایەكی سەتحی و بێباك دروست دەبێت و ووردە ووردە بەرەو تێكچوون و فەنا بوون دەڕوات.

لەساڵی” ٢٠٠٦” دا ووڵاتێكی وەكو هند بڕیاری دا كە هەموو هێزو توانایی یەكخات بۆ زیادكردنی ژمارەی زانا و بیرمەندەكانی،  هەروەها پلانێكی تۆكمەی داڕشت بۆ ئەوەی ژمارەی توێژەرەوە و توێژینەوەكانی زیاد كات تا  بتوانێت بگاتەوە بە ووڵاتەكانی وەكو ژاپۆن و چین و كۆریای باكوور لەبواری توێژینەوە تازەكاندا.

ئەگەر بێین دۆخی جیهان بە گشتی هەڵسەنگێنین، ئاساییە ئەگەر ووڵاتە زلهێزەكانی وەك ویڵایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكاو بەریتانیا و ڕوسیا سەرقاڵبن بە توێژینەوە جیاوازەكان و هەمیشە لەهەوڵدا بن بۆ پێشكەوتنی زیاتر لەم سەدەیەداو لەم جیهانی سەرمایەدارییەی  تێیكەوتوین. چونكە ئەوە ڕوونە هەموو توێژینەوەیەك و زانستێكی نوێ مانای ئەوەیە پێگەیی سەرمایەداری خۆیان زیاتر بەهێز دەكەن لە جیهاندا و دەتوانن زیاتر كۆنتڕۆڵی جیهان بكەن.

بەڵام ئەوەی جێگای تێڕامانە ووڵاتێكی هەژاری وەكو هند كە زیاتر لەنیوەی دانیشتووانی لەژێر هێڵی هەژاریەكی زۆرەوە دەژین، بتوانن پارێزگاری لە زانا و بیرمەندەكانیان بكەن و بوددجە دابین بكەن و ئالیەت دابنێن  بۆ چۆنێتی  پێشكەوتنی زانست و توێژینەوە تازەكان، بە بەراورد بە ووڵاتێكی وەكو ئێمە كە ساڵانە سەرمایەیەكی زەبەلاحمان هەیە بەهۆی فرۆشیاری نەوتەوە و جگە لە چەندەها سەرچاوەیی تر.

كەچی هەتا ئێستا دەسەڵات و كۆمەڵگەیی كوردی نەیانتوانیوە پارێزگاری لە (بیرمەند و نوسەر و  زانا و پزیشك و ئەندازیار و مامۆستا ..هتد) بكەن و  زەمینە سازییەك دروست كەن بۆ ڕێگرتن لەكۆچی هەزارەها مامۆستایی زانكۆ و پزیشك و نوسەر و دەرچووانی زانكۆ و كۆلێژە جیاوازەكان، ئەویش بەدابینكردنی ژیانێكی شەرەفمەندانە بۆیان.
لە ڕاستیدا پرسیارەكە ئەوەیە:

ئایا كەمتەرخەمی دەسەڵاتە كە گرنگی نادات بە زانست و ڕۆشنبیری و توێژینەوە لە بوارە جیاجیاكاندا، و ناتوانێت پارێزگاری لە زانا و بیرمەند و ڕۆشنبیرەكانی بكات ؟!
یاخود سەتحیەت و ڕووكەشی تاكی كوردە كە وای كردووە هیچ نرخێك بۆ زانست و فكرو ڕۆشنبیری نەمێنێت لە لای  و تەنیا بایەخ بدات بە  ڕووكەش و  جوانی بكات؟!
یاخود كەشەكە بەگشتی نالەبارەو ڕژێمی سەرمایەداری جیهانی تاكێكی سەتحی و ڕووكەش پەرست دروست دەكات، ئەم جۆرە بازرگانیەمان بۆ هاوردە دەكات!؟

لەوانەیە ئەمانە هەمووی لەگەڵ یەكدا هۆكار بن، بەڵام تراژیدیاو ناسۆرێكە لەوەوە دەست پێدەكات كاتێك میللەتێك گەنجەكانی و چینە هەرە ئاكتیڤەكەی  هێندەی سەرقاڵی سەردانی  ئارایشتگا و سەنتەرەكانی جوانكاری و تاتۆ دروست كردن بن،  نیو هێندە سەرقاڵی سەردانی كتێبخانە و سەنتەرەكانی چالاكی لاوان و ڕێكخراوەكانی گەشەپێدانی تاك نەبن.

هەتا ئێستاش عێراق بەگشتی و كوردستان بە تایبەتی یەكێكن لەو  ووڵاتانەی كە لەڕیزبەندی یەكەمان لە ڕۆژهەڵات بۆ كردنی نەشتەرگەری جوانكاری و بۆ بەكارهێنانی ئامرازەكانی جوانكردن، ساڵانە ڕێژەیەكی زۆر ماددەی سلیكۆن و فیللەرو بۆتۆكس لە جەستەی خەڵكدا بەكاردەهێنرێت.

لە ووڵاتێكی وەكو ویڵایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا یاخود ئەوروپا  ڕێژەی جوانكاری بە بەراورد بە ڕۆژهەڵات زۆر كەمە، لەبەرئەوەی تاكی ئەمریكی یاخود ئەوروپی بە بەراورد بە تاكی ڕۆژهەڵاتی نە ئەو توانا مادییەی هەیە بیر لە جوانكاری بكاتەوە، نە ئەو كاتە زیادەیەشی هەیە كە خۆیی بەشتی لاوەكییەوە مەشغوڵ كات و بیر لە ڕووكەش بكاتەوە. هەر بۆیە دەبینین ئەو كوردانەشی كە لەتاڕاوگە دەژین و بیر لەجوانكاری ڕووخساریان یان هەربەشێكی تری جەستەیان دەكەنەوە، بەهەمان شێوە دێنەوە كوردستان و ئەنجامی دەدەن.

زۆر ڕاشكاوانە دەتوانین بڵێن:  ڕۆژهەڵات  و بەتایبەتی ووڵاتە عەرەبیەكان بوونەتە بازاڕی ئەو  بازرگانیەی كە لە ڕۆژئاواوە بۆمان هاوردەكراوە،  تاكی جیهانی سێهەمی كردووە بە كاڵایەك  بۆ ساغكردنەوەی ئامرازەكانی جوانكاری.بەداخەوە ئەگەر دۆخەكە بەم جۆرە بەردەوام بێت و فكر و عەقڵ بەرەو كاڵبوونەوە بڕوات و هیچ بەهایەكی نەمێنێت، ئەوا كۆمەڵگای كوردی بەرەو ڕووكەشگەراییەك و سەتحیەتێكی زۆر دەڕوات و لەداهاتوویەكی نزیك دا هیچ بەهایەكی فكری و ڕۆشنبیری و ئەخلاقی نرخی نامێنێت.

بۆیە زۆر ڕاشكاوانە دەتوانین بڵێین:
چ ووڵاتێكە! كە لەشەوێكدا یان لە ڕۆژێكدا ئەو پارەیەی سەرف دەكرێت بۆ كۆنسێرتی گۆڕانیبێژێكی بیانی یاخود ڤیستڤاڵێكی ڕەنگ یان  بۆنەیەكی حیزبی سەد هێندەی ئەو پارەیە بێت كە  زانایەك یان بیرمەندێك لەهەموو ژیانیدا بەدەستی دێنێت..
چ میللەتێكە! هێندە ڕووكەشانە دەژی  هەمووی خەریكی جوانكارییە لە دەرەوەو لەناخدا تووشی گانگرین بووە و مێشكی بەرەو پووكانەوە دەڕوات.
چ فكرێكە! نمایشكارێك كەتەنیا لاشە پڕ سلیكۆن و ڕووخسارە پڕ بۆتۆكس و فیلەرەكەی نمایش كات لەسەر سۆشیاڵ میدیا بە سەدان هەزار فۆلووەری هەبێت، بەڵام باشترین نووسەر و بیرمەند  سەد كەس بابەتەكانی نەخوێنێتەوە.
چ شیزۆفرینیایەكە! میللەتێك  ڕۆشنبیرو نوسەرەكانی قەڵەمەكانیان قاسە قەڵەم بێت و شتێك بنوسن  و شتێكی جیاواز ئەنجامبدەن.
چ ڕۆشنبیریەكە! كە زۆرێك لە سایتەكانی سۆشیاڵ میدیا قسەی نمایشكارەكانمان بۆ بگرنە چوارچێوەو وەكو پەند بۆمان دانێن.
چ داهاتوویەكە! كە گەنجەكان هەموو خەونیان ئەوەبێت چۆن ببن بە گۆرانیبێژێك یاخود بەند بێژێك یاخود نمایشكارێك لە جیاتی پزیشك و نوسەر و ئەندازیار و مامۆستا …هتد .
چ دۆزەخێك چاوەڕوانمانە! كە پارچە گۆشتێكی  سمتی پڕ سلیكۆنی نمایشكارێك نرخی هەزار هێندەی مێشكی پڕ زانستی زانایەكی وەكو كۆچەر بیركار بێت.
ئاساییە هەموو مرۆڤێك هەوڵی خۆ جوانكردنی ڕوخساری بدات یاخود ئەو شوێنەی لە جەستەی بەدڵی نیە هەوڵ بدات جوانتری بكات، ئەوە مافێكی شەخسی خۆیەتی وەكو مرۆڤێك، بەڵام  نابێت لەسەر حسابی بیر و فكر و هۆشی بێت و ئەوانە فەرامۆش بكات و تەنیا گرنگی بە ڕووكەش بدات.

 

Leave a comment