گەندەڵی لەسەر بنەمای جێندەر

Untitled design (6)

ئا . ئیراد منوچر سان احمد

بەهۆی بوونی ئەو جیاوازی جێندەریەی کە لە فەزای ژندا بوونی هەیە چەمکی پرسی گەندەڵی بۆ ژن شێواز و گرفتاریەکانی زۆر جیاوازترە لە پیاو، وە لەبەرئەوەی زۆرجار گەندەڵی زۆرترین توێژی هەژارو لاوازەکان بەئامانج دەگرێت  بێگومان  ژنیش پشکی گەورەی دەبێت لەم بەئامانج گرتنە کە ئەویش لەڕوانگەی ئەو خەمڵاندنەی کە نەتەوە یەکگگرتوەکان ئەنجامیداوە بەجۆرێک  لە %70 توێژی چینی هەژار لە جیهاندا ژنانن.

دەکرێت بڵین گەندەڵی  هۆکارێکە  بۆ زیادکردنی کەلێنەکانی نایەکسانی لەسەر بنەمای جێندەری بەهۆی پەیوەست بوونی بە هەژار کەوتنی ژن، چونکە گەندەڵی خۆی بۆ خۆی نوێنەرایەتی باج سەندن دەکات لەسەر هەژاران کە کاریگەری هەیە لەسەر شێوازەکانی چۆنێتی دابەشکردنی داهات و دەستگەیشتن بۆ سەرچاوە و خزمەتگوزاریەکان و دابەشکردنی بە سەر ژن و پیاو، و کچ و کوڕدا،  لەبەرئەوە هەوڵ وکۆشش بۆ تێکشاندنی سوڕی هەژاری پێویستیەکی واقیعیە.

شایەنی باسە پەیوەستکردنی جێندەر و گەندڵی یارمەتی دەرەێکی باشە بۆ  داڕشتنی ستراتیژیەکی کاریگەر بۆ ئامانج گرتنی  گەندەڵی، ئەویش لەرێگەی جەختکردنەوە لەسەر تواناسازی ژن و بەستنەوەی بە ئاستەبەرزەکانی مافی ژن و بەشداری پێکردنی لە ژیانی گشتی  لە رێگەی بەڕێوەبردنێکی باش و نزمبوونەوەی ئاستی گەندەڵی لە وڵاتدا چونکە سەرچاوەیەکی گرنگە بۆ تێگەیشتن لەگەندەڵی و دیزانی ستراتیژییەکاریگەرەکان بۆ دەستانیشانکردنی ئەو گرفتانەی کاریگەرە لە سەر ژیانی ڕۆژانەی.

دەتوانرێت وێنای ئەوەبکرێت کە نایەکسانی جێندەر و گەندەڵی دوو چەمکی گرێدراون لە زەمینەی واقیعدا چونکە رێگری دەکەن لە بەرێوەبردنێکی باش و گەشپێدانی بەردەوام و لاوازکردنی ئاستی هەژاری، لەکاتێکدا ئەو وڵاتانەی کە کە هەنگاویان ناوە لە تواناسازی ژن و یەکسانی جیندەری لە بەرێوەبردندا گەواهیدەری ئاستی نزمی گەندەڵی بوون بە پێی تێپەڕبوونی کات.

بەڵام لێردا پرسیارێک سەرهەڵدەدات کە ئایا دەکرێت ژن کەمترن گەندەڵبن؟ بۆ وەڵامدانەوەی ئەم پرسیارە کۆدەنگیەک  هەیە لەسەر ئەو بەڵگانەی  بەدەست هاتووە  لە زۆرێک لەو وڵاتانەی  جیهان کە ژن زۆرترین جومگەی بەڕێوەبردنو پەرلەمانیان بەدەستە وکەمترین تێوەگلاندنیان هەیە بۆ گەندەڵی، بۆ نمونە لە توێژینەوەیکدا کە لە سەرتای ساڵی  دووهەزارەکاندا لەلایەن بانکی نیودەوڵەتی بۆ150 وڵاتی ئەەوروپا و ئەفریقا ئاسیا ئەنجامدربوو ئەوەیانخستۆتەڕوو کە ژنان متمانە پێکراون و  وەکەمترین ڕووبەڕووی گەندەڵی دەبنەوە.

هەر بۆ ئەم مەبەستە زۆرێکی دیکە لە تویژنەوەکانی ئەم دواییە  پشتڕاستی ئەو بەڵگەکان دەکەن کە پەیوەندی هەیە لەنیوان نوێنەرایەتیکردنی ژن لە بەرێوەبردن و بەشداری پێکردنیان لەژیانی گشتی وکەمبوونەوەی ئاستی گەندەڵی لە وڵاتانەی کە لە قۆناغی گۆڕانکاریدان.

دواتر چەند تویژنەوەکی دیکە ئەنجامدرا لەسەر بەشداریکردن ژن لە ژیانی سیاسی و کەمبوونەوەی گەندەڵی هەمان دەرئەنجامی توێژینەوەکانی پێشووی پشتراِستکردەوە، بەڵام ئەوەی مایەی پرسیار و مشتمڕ بوو بۆ دەرئەنجامی    توێژینەوەکان ئەوەیە کە ئایا ژن بە سروشتی خۆی کەمتر گەندەڵە ،وە یان  هۆکارەکەی پراکتیکەکردنی پرۆسەی دیموکراسیە لە وڵاتانەی کە  توێژینەوەکانی تێدا ئەنجامدراوە  وە بە مەرجی بنچینەیش دانرا  لەپشت ڕاستکردنەوەی  بەڵگەکان کە ئەویش بەشدریکردنی زیاتر ژنە  لە بەرێوەبردن و  پەیوەستکردنی  بە کەمبوونەوەی گەندڵی  بەهۆی بوونی  زۆرترین دامەزراوە دیموکراسیەکان کە بەردەوام کاردەکات بۆ پشکنینی گەندەڵی لە ڕێگەی (سیستەمەکانی دادوەری) کە بەردەوام برەودەدات بەیەکسانی جێندەری لە نوینەرایەتیکردن و بەڕیوەبردن ودەوڵەتداریدا.

وە زۆرێک لەپسپۆرانی بواری گەندەڵی پیشنیازی ئەو دەکەن لە بوونی  پەیوەندی بەردەوام لە نیوان جیاکاری دژ بەژن وگەندەڵی لە  ڕوانگەی   بوونی  ئاستەبەرزەکانی گەندەڵی  لەوڵاتانەی کە ژن بێبەشکراوە  لە  بەشداریکردنی لە دامەزراوە کۆمەڵایەتیەکانی وەک حکومەت(  هەیکەلی حوکمڕانی) و ئابووری و رۆِشنبیری  و ئاینی و تەندروستی  .

هەرچەندە تا ئێستا کۆدەنگیەکی ئەوتۆ نیە لەسەر ووردەکاری کارلەیەکردن لەنیوان جیندەر ونایەکسانی و گەندەڵی، لەبەرئەوە ئەگەر ژن بەشێوەیەکی زیاد و بەرچاو بەرکەوتەی هەبوو لە  گەندەڵی لەکاتی چونە نیو هێزی کار و گرتنە دەستی پۆستی بەڕیوەبردن و دەستکەوتنی  یەکسانی گەورە  ئەو کاتە هیچ بەڵگەیەک نیە لەسەر ئەوەی  کە ژن بەشداری ناکات لەگەندەڵی.

لێرەدا پرسێکی دیکە سەرهەڵەدەدات کە ئەویش جێندەر وچاوپۆشی لە گەندەڵی، وە بۆ دەستکەوتنی بەڵگەکان لەسەر رۆڵی  جێندەر لەم پرسەدا توێژینەوەکان ئەوە دەخەنەڕوو کە پیاو ژن ئاستی جیاوازیان هەیە بۆ چاوپۆشی کردنیان لەگەندەڵی و بەشێوە  و فۆرمی جیاواز. بەڵام   تا ئێستا نەگەشتونەتەدەرئەنجامێکی کۆتایی لەسەر چاوپۆشیکردن  لە  گەندەڵی لە نیوان  ژن  وپیاو  و بوونی هۆکاری پەیوەست بوونی جیندەرە  یان  لە دەرئەنجامی بواری کلتووریى و کۆمەڵایەتیەکانەوە بێت،  وە لەسەروو هەموویەوە جیاوازی جێندەری لە چاوپۆشیکردن لەگەندەڵی  ناکرێت جیهانی بێت وەک لەسەرتادا بیرلێ دەکرایەوە چونکە هاوکات لە تەنیشت   هۆکارەکانی کلتوور و دامەزراوە کۆمەڵایتیەکان ،  سیتسەمی  سیاسی  رۆَلێکی  جەوهەری  دەگێڕێت لە پێکهێنانی  ڕەفتاری  جێندەری  تایبەت بە چاوپۆشی کرن لەگەندەڵی،  بۆ نمونە تویژینەوەکی نوێی ئەم دواییە ئەوە ی خستۆتەڕوو کە  ژن  کەمتر بەرگەرگرتنیان هەیە بۆ چاوپۆشیکردنیان لەگەندەڵی لە سیستمی  دیموکراسی بەبەوراودکردنی لەگەڵ پیاو، هەرلەو  توێژینەوەدا پشت ر ِاستی  ئەوەش کراوەتەوە  کە ژن  زیاتر  گەندەڵی رتدەکاتەوە   لە پیاو  لە کاتی بوونی  دامەزراوەی دیموکراسی  و  ئیدانەکردنی گەندەڵی  بەڵام هیچ کەلێنکی جێندەری بوون نیە  کاتیک وەک   بنەمایەکی کۆمەڵایەتی گەندەڵی پەسەند دەکرێت .

هەروەها زۆرێک لە پسپۆران لەو بڕوایەدان کە رۆڵی کۆمەڵایەتی ژن لە بەخشینی متمانە بۆ چاودێرکردنی منداڵ  وخێزان  وایکردوە کە ژن زۆر خۆی بەدوور بگرێت  لەمەترسی  و تێوەگلانی  بۆ گەندەڵی  بەهۆی ترسان لەبەندکردن ولەدەستدانی کار  و سەپاندنی شێوازەکانی سزادان بەسەریدا. ئەم پێشبینی کردنەی  ژن لە سەر مەترسیەکان  دەکرێت کاریگەر ی هەبێت لەسەر   دامەزراوە دیموکراسیەکان  و  لادان لە گەندەڵی  ئەو کاتە تەنها بۆ دوورکەتنەوەیە  لە  ناوزڕاندن و لە دەستنەدانی ناوبانگ ،   لێرەداپرسی گەندەڵی   پەیوەستەکراوە بە جیکاری جێندەری  چونکە  کە هانی ژن دەدات  بۆ ئەوە گوێراڵی  یاساکان بێت  لەبری  سەرپێچکردنی  لە سەر بنەما کۆمەڵایەتیەکان کە سەپێنراروە بە سەرجێندەرەکەیدا.

لەلایەکی دیکە  بەشێوەیکی گشتی  بۆچوونی ژن وپیاو   بۆ پرسی گەندەڵی جیاواز کە بەپێی ئاستی ڕۆشنبیری و ئاستی کۆمەڵایەتی  و  جوگرافی  دەکرێت بگۆرێت ،بۆ نمونە لە ساڵی 2013 بارومەتری جیهانی گەندەڵی  پێشنیازی ئەوەی کردوە کە ژن و پیاو دەرک بەگەندەڵی دەکەن بە هەمان رێگەکان  بۆ هەمان دامەزراوەکان.هەروەها  تێڕوانینەکانیان   بۆ ئاستەکانی  گەندەڵی زیادی کردوە  لەگەڵ ئەوەشدا هێَشتا جیاوازیەکانیان بۆ پرسی گەندەڵی بوونی هەیە بۆ دامەزراوە تایبەتیەکان بۆنمونە کاتێک  ژنان وەک گروپ هەست دەکەن کە ئاستێکی بەرز لەگەندەڵی هەیە : لە پارتەسیاسیەکان و، پەرلەمان و ، سوپا و،  کەرتی یتایبەت ، و دادگا و خزمەتگوزاری پزیشکی، وە ئەگەر پەوەرەدە و داهاتیش  بەهەند وەرگیرا ئەوا ژنانی زۆر ڕۆشنبیر و سەرمایەدار زیاتر هەست بەبوونی ئاستێکی ئیجگار بەرز لە گەندەڵی دەکەن لەوڵاتەکەی بەراوردکردنی  بە پیاو.

هەروەها جیاوازی لە پێدانی ڕۆلەَکۆمەڵایەتیەکان بۆ ژن وپیاو بەپێی کلتورە جیاوازەکان هۆکارێکی گرنگە  لەبەرکەوتنیان بۆ گەندەڵی  چاوپۆشیکردنی لە ژیانی  ڕۆژانەیان، بۆنمونە لە ئەمریکای لاتین  پیاوان زۆر زیاتر مەیلی ئەوەدەکەن کە زۆر چالاک بن لە لە حکومڕانی و بازرگانی زیاتر لەژن ئەمەش وایکردو پیاوان زیاتر لەباربن بۆ بەرکەتنیان بە  گەندەڵی  لەرێگەی  پێدانی بەریتیل ، وە ئەگەر هاتوو ژن کە وەدەستبەکاربویەکی نوێ  کار بکات چ  لە گوڕەپانی سیاسی یان  و بازرگانی بێت ئەو کاتە زۆر ئاشنا نیە لەگەڵ یاساکانی گەمەکردن  بەهۆی نەبوونی ئەزموون  بۆ تێوەگلانی بە مامەڵکردنی گەندەڵی وە بەهۆی ڕۆڵی جیاوازی  جێندەری  کە مامە ڵەکردن  ژن تەنها جەخت دەکاتەوە لەسەر ماڵ و دەرەوەی ماڵ    و ئابووری فەرمی ڕێگریکردووە لە کارلەیەکردنی لەگەڵ گەندەڵی  لەبەرئەوە ژنان کەمتر تواناین هەیە سوود وەربگرن لە  بەرکەوتنیان لە هەلەکانی گەندەڵی لەم دۆخەدا.بۆنمونە  بەپێی تویژنەوە پراکتیەکان ئەوە خراوەتەڕوو کە پیاو ژن  ئارەزوو دەکەن بۆ مامەڵکردن بە شێوەبی جیاواز کاتێک ڕووبەڕووی  هەمان ویستگەی  گەندەڵی دەبنەوە بەڵام ژنان کەمتر پەسەندی وەرگرتنی بەتیل دەکەن ،وەیان زۆر جار کاتێک ژنیک  گەندەڵی دەکات لە ڕێی پێدانی بەرتیل ئەوکاتە کەمترین بڕی بەرتیل پێشکەش دەکات .

بۆ زانین کاریگەری گەندەڵی لەسەر ژن بەپێ لیکۆڵینەوەکان کاریگەری گەندەڵی زیاتر لەسەر ئەوان دەرئەکەوێت بەتایبەتی لەکاتی خراپ بەکارهێنانی دەسەڵات و سەرچاوەکان بۆ بەرژەوندی تایبەت  وئەگەر هەیە بە خراپ پشکێتەوە لەسەر داینامیکی هێز لەنیوان ژن وپیاو بۆ دەستگەیشتن بەداهات و، بریاردان  و زانیاری .

لەلایەکی دیکە گەندەڵی رۆڵی گەورە دەبینیت لەسەر بەهێزکردنی جیکاری  کۆمەڵایەتی و کلتووری و سیاسی و  رۆشنبیری و دامەزراوەکاندا،  کەژنان  رۆژانە  بەرکەوتەی هەیە لەگەڵ ئەم بوارانەدا. چونکە هەر گەندەڵیە بەربەستەکان  دەخولقێنێت   لە بەردەم ژنان  تەنانەت  بۆ دەستگەیشتن بە  خزمەتگوازریە بنەڕەتیەکان سەڕەرایدروست کردنی لەمپەر لە بەشداریکردنی لە پرۆسەی سیاسی وڵاتدا،  بۆنمونە لەبەر ئەوەی ژن  یەکەم بەرپرسی چاودێریکردنی لە خێزانە  هەمیشە لە هێلی پیشەوە بۆ ئەزموونکردنی گەندەڵی لە خێزانەکەیدا  هەرلەتۆمارکردن و دەستگەیشتن بە باشترین جۆری کوالیتی خوێندن بۆ مناڵەکانی، ودەست گەیشتنی بە چارسەر پزیشکیکەکان  بۆ خۆی و خێزانەکەی وە بەپێی ئەو بەرواوردکردنەی کە کراوە    ژن زیاتر پێویستی بەخزمەتگوزاریە تەندروستیەکان بەتایبەبەتی لەماوەی گەنجی و سالەَکانی وەچەخستنەوە بە پێی تویژینەوەی کە کراوە دوولەسەر سێی نەخۆشەکان  لە سیتسەمی تەندروستی گشتیدا  لەجیهاندا ژنانن، بەتایبەت کاتێک  خزمەتگوزاری تەندروستی گشتی دەئاڵێنرێت  لەگەندەڵی  ئەو کاتە ژنان زیاتر لەبارن بۆ  خراپ مامەڵەکردن ، وە بەپێ ی  لێکۆلێنەوەکەی بارومەتری جیهانی بۆ گەندەڵی 2013  دەکەوتووە کە ژنان زۆر تر  و بە ئاستێکی بەرزتر  کارلەیک دەکەن ل  لەگەڵ خزمەتگوزاریە تەندروستیەکان لە وڵاتەکانیانداو باشتر دەرککردنیان  بە گەندەڵی لەو کەرتدا و تووشی گرفتاری دێن  ، وە کارلەیکردنیشیان بۆ دەستگەیشتنی بەپرۆگرامەکانی پشتیوانی لە حکومەت زۆرتر لاوازە زیاتر لە پیاو. کەواتە ژنان قوربانی  یەکەمی گەندەڵین و بەشێوەی جیاواز خاڵی لاوازیشیان بەهۆی هەستیاری جێندەرەکەیانەوەکە  بۆی دروست بووە.

لەڕوانگەیەکی دیکەوە گەندەڵی لەمپەرە لەتواناسازی ژن بۆ دەستگەیشتنی بە سەرچاوەی داراییەکان.وەکاری بازرگانی چونکە زۆرێک لە پیاوان  پەنا دەبنە بەر بەرتیل  بۆ دەربازبوونیان  لە چوارچێوە یاسا و پێداویستی یاسایی ئاڵۆزەکانی تایبەت بەبوارری بازرگانی، و ژنانیش زانیاری و ئەزموون  سەرچاوەکانیان کەمە بۆ ئەوەی بتوانن مامەڵەبکەن لەگەل تۆڕە گەندەڵەکانی بازرگانی.

لەبەرئەوە ژن  ناتوانیت پیداویستیە تایبەتەکان  خۆی  تەنها   لەرێگەی سیاسەتەوە   بێنێتە دی ئەگەر پیاو هەیمەنەی  تەواوی  دەسەڵاتی بەرَیوەبردنی کرد بەتایبەتی لەڕووی  تەرخانکردنی بودجەو سەرچاوەکانی وڵات، بۆ نمونە لە توێژینەوە یەک  لەسەر سیاسەتی وڵاتانی ئەسکەندەنافیا کە تایەتە بە سیاسەتی گشتی بودجە ئەنجامدراوە دەرکەوتووە کە بە شێوەیکی زۆرباش  بودجە کاریگەری هەبووە  لەسەر بەرەوپێشچوونی دۆزی ژن هۆکارەشی دەگەڕێتەوە بۆ بوونی پشکی گەورەی ژن لە ئاستی بەشداریکردنی لەژیانی گشتی بۆ ماوەیکی دیاریکراو.

لەبەرئەوە هەرچەندە ژنان زیاتر لەنیوە دانیشتوانی جیهان پێکدەهێنن پێکدەهێنن  لەگەڵ ئەوەشدا تەنها % 21.4  لەسەرجەم کورسیەکانی یاسادانان  و  %14.7 لە نوێنەرایەتیکردنی لە سەرۆکایەتی پەرلەمان  لەجیهاندا بەشدارە .

وە بەپێی نوێـرین توێژینەوە لە 18 وڵاتی ئەوروپا ئەنجامدراوە ئەو بەڵگانەی  خستۆتەڕوو کە گەندەڵی لە پرۆسەی سیاسی  هوکارە بۆ سنوردارکردنی ژن لە بەشداریکردنی  بۆدەستگەیشتنی بەهەلەکان لە ژیانی گشتیدا، وە بەهۆی بەرتەسک بوونەوەی فەزای ژن لە کۆمەڵگدا  ژن  لە زۆرێک لە ناوچەکان لە جیهاندا کەمترین ڕاپۆرت دەدات لەسەر گەنەدڵی بەروارد لەگەڵ پیاوان  ،وە   لە زۆرباریشدا ژنان  سکاڵا  تۆمار ناکەن لەسەر پیاوان   وە هۆکارەکەشی دەکرێت  کلتوور و لەدەستندانی پێگەی کۆمەڵایەتی بێت،  و ە یان  بەهۆی نەبوونی  زانیاری بێت لەسەر چۆنیتی تۆمارکردنی سکاڵا و هەست نەکردنی بە پاراستنی سەلامەتی لەکاتی پێشکەش کردنی ئەو جۆرە ڕاپۆرتانە ،هەر لە توێژینەوەکەی ساڵی 2013ی بارومەتری جیهانی بۆ گەندەڵی ئەوەشی خستۆتە ڕوو تەنها %38 لەژنان سکاڵاکانیان لەسەر گەندەڵی  وەرگیراوە لە لایەن داکوکی نیودەوڵەتی بۆ شەفافیەت و راوێژکاری یاسایی کە سەنتەریان هەیە لە  زیاتر لە 60 وڵات.

پێشنیازەکان  بۆ بەکژدا چوونی گەندەڵی لەسەر بنەمای جێندەر:

  • بۆ ئەوە ژن و پیاو بە شێوەیکی یەکسان رۆڵیان هەبێت لە دەستپێشخەریەکەیان بۆ بەکژداچوونی گەندەڵی پێویستە سەرتا شێوازەکانی توندتیژی کە کاریگەری هەیە لەسەر ژنان دیاری بکرێت، و گرنگرترین شیوازەکان کەزۆرترین کاریگەری هەی لەسەریان   بریتیە  لە هەراسانکردنی سێکسی  و بازرگانیکردنی بە مرۆڤە ئەم دوو بواراە دادەنرێت  بە  گەورەترین  سەرچاوەی گەندەڵی کە ژن باجەکەی دەدات  .
  • بە ئامانج گرتنی گەندەڵی قەبارە بچووک لە ویستگەکانی  پێشکەشکردنی خزمەتگوزاریەکان  وبەئامانج دابنرێت لە ستراتیژیەکانی بە گژدا چوونی گەندەڵی  چونکە کاریگەری راستەوخۆی  هەیە لەسەر ژن لە  وەرگرتنی خزمەتگوزاریە بنەڕەتیەکان و دواتریش بێەشیوونی خێزانەکانیان لەم خزمەتگوزارایانە.
  • ژنان بخرێنە نێو ستراتیژیەکانی دژە گەندەڵی،چونکە ڕۆڵی سەرکی وکاریگەر دەبینن لە پەیڕەوکردنی سیستمی بەها لە کومەڵگادا، بەتایبەتی رۆڵی هەیە لەپەرەورەدەکردنی منداڵ  بۆ  بنیادنانی  سیستمی  دەستپاکی بەردەوام.
  • پێویستە گرنگی بە تواناسازی ژن بدرێت بۆ ئەوەی ئاراستە بکرێن بۆ بنیادنای تواناکان بۆ بەشداریکردنیان  لەبەگژداچوونی گەندەڵی.
  • دروست بوونی هاوپەیمانی لەگروپی ژنان گرنگە بۆ بەگژداچوونی گەندەڵی و دیزانیکردنی ستراتیژیەکان کە ڕەچاو جێندەر بکات و نەهجی تایبەت لە بوارەدا دابرژێت.
  • بنیادنانی توانای دامەزراوەی بۆ پشتوانیکردنی ژنان بۆ ئەوەی بەشداری کاریگەریان هەبێت نەک تەنها لە ڕوو ژمارەو بەڵکو لەڕووی  کوالیتی کاریگەرەبن بەتایبەتی ڕۆڵیان هەیە لەبەشداریکردنی سیاسی لەڕێگەی کۆتاوە.
  • رۆشنیبرکردنی ژن و بەشداری پێکردنی لە ژیانی گشتیدا کە تاکە گەرەنتی بۆ دەستکەوتنی مافەکانی وەبە یەکێک لە سترترتیژیەکانی بەگژدا چوونی گەندەلی هەژماربکرێت. بەشداری پێکردنیان لە لەپرۆسەکانی چاکسازی دەستپاکی و  پێدانی بەرپرسایتی لە بنیادنانی سیستمی بەڕیوەبردن کە گرنگە بۆ وەڵامدانەوە پێداویستیەکانی ژن.
  • پشتگیری و پشتیوانی کردن لە ژنانی سەرکردە بنیادنانی هاوپەیمانی لە نیوان ئەو ژن وپیاوانەی کە سەرکردەن  خاوەن ناوبانگی باش و دەستپاکن لە فەزای گشتیدا.
  • دەمجکردنی ژن لە هیزی کار لە خزمەتگوزاری گشتیەکان لە رێگەی گرنگیدان بە توناسازی بۆ ئەوەی بتوانن بەشداری بکات لەژیانی گشتی وهێزی کاردا بۆ نمونە زیادبووون نوینەرایەتی ژنی مامۆستاپشکیان هەیە لەکەمکردنەەوەی توندونیژی لەسەر بنەمای جیندر وە  ڕۆڵی پۆزیتڤ دەبینیت لەقوتابخانەکان لەرێگەی پێشکەش کردنی مۆدێلێکی ئەرێنی بۆ ژنانی گەنج کە دواتر کاریگەردەبیت لەسەر دەستگەیشتن بە خوێندن و کەمکردنەوەی دابڕان

 

 

چاوی خەڵک/ تایبەت

Leave a comment