ژنە داهێنەرەکانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست لەسەر ناوچەوانی ساڵی ٢٠٢٠ ناوی خۆیان نوسی

image1170x530cropped (4)

٢٠٢٠کۆتایی هات، سەرەرای بونی کۆرۆنا و تێپەڕاندنێکی ساڵێکی زۆر سەخت بۆ هەموو جیهان، ژنانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست توانیان کاریگەری زۆر دروست بکەن و  ناویان بەپیتی گەورە لەکتێبەکانی پەرەسەندن و پێشکەوتندا تۆمار بکرێت.

١- بە کچێکی لاوی سودانی دەستپێدەکەین بەناوی (فاتمە جومعە خەمیس)، کە ژیانی پڕە لە نمونەی ئیلهامبەخش لە شکاندنی چەندین سنووری سەپێنراو لەلایەن کۆمەڵگاکەیەوە بۆ خوێندنی کچان بە شێوازێکی نێرسالاری.

بەشێوەیەکی نائاسایی لەنێوان کچانی سەردەمی خۆی، خوێندنی ئەندازیاری کۆمپیوتەری لەسودانی زێدی ڕەسەنی خۆی هەڵبژارد، ئەمەش  پێش ئەوەی بچێتە ناو ئەرکی نەتەوە یەکگرتووەکان لەکۆماری ئەفریقای ناوەڕاست بۆ کارکردن وەک ئەندازیاری پەیوەندییەکان.

فاتمە خەمیس لە گوندێک گەورە بووە کە پەروەردەیەکی تایبەت بەنێرینە بووە، خەڵک وایان دەزانی فێربوونی خوێندنەوە و نووسین بەسە بۆ ئەوەی کچێک ڕۆڵی خۆی لە ژیاندا بگێڕێت.

تۆڕی هەواڵی نەتەوە یەکگرتووەکان چاوپێکەوتنی لەگەڵ فاتمە خەمیسدا کردووە و بەسەرهات و  چۆنیەتی کارکردن خۆی بۆکردین لە کۆماری ئەفریقای ناوەڕاست، ئەو تاکە ژنی بواری تەکنەلۆژیای بێتەلە لە ئەرکی نەتەوە یەکگرتووەکان  کەلەوێ کار دەکات.

 

 

٢-فاتمە زلزلە،هاوڵاتیەکی کوێتیە و تەمەن ٢٤ ساڵە، خاوەنی گروپی (Eco Star)ە،  کە گروپێکی قازانج نەویستە و لە نەبوونی چەندین چارەسەری دووبارە و بەردەوام زبڵی خانوو و چێشتخانە و خوێندنگەکان بەکاردەهێنێت.

لەم دواییانەدا پێشبڕکێی ” پاڵەوانی گەنجەکانی زەوی ” ی بردەوە کە ساڵانە  یوئێن  ڕێکی دەخات .

حەوت کەس لە هەر ناوچەیکی جیهان بە “پاڵەوانی گەنجی زەوی” هەڵبژێردران، کە یەک کەس لە ئەفریقا، ئەوروپا، ئەمریکای لاتین و کاریبی، ئەمریکای باکور و ڕۆژئاوای ئاسیا وە دوو کەسی دیکە لە ناوچەی ئاسیا -پاسیفیک دەستنیشان کراون.

خەڵاتەکە دەرماڵەیەکی سەرەتاییە بە بڕی ١٠ هەزار دۆلار، بانگهێشتێکە بۆ ئامادەبوون لە کۆبوونەوەیەکی ئاست بەرز لە نەتەوە یەکگرتووەکان و پێشکەشکردنی براوەکان لە خەڵاتی پاڵەوانانی زەوی و بڵاوکردنەوەی و مەراسیمی ناسینەوە لە ڕێگەی چاوپێکەوتن لەگەڵ میدیای جۆراوجۆر.

پێشبڕکێی ” پاڵەوانە گەنجەکانی زەوی ” مەبەستیەتی ئاهەنگ و پاڵپشتی ئەو تاکانە بکات کە تەمەنیان لە نێوان ١٨ بۆ ٣٠ ساڵیدایە، کە توانای جیاوازییان هەیە بۆ ئەوەی جیاوازییەکی ئەرێنی لە ژینگەدا دروست بکەن .

فاتمە، دوای سەرکەوتنی وتی:”هیوادارم ئەمە  ڕێگایەک بێت بۆ گەیاندنی دەنگی من و دەنگی ژینگە بۆ بەرپرسان و لایەنە پەیوەندیدارەکان”

 

 

٣- مه ی عه بدولوه هاب، ئه ندازیارێکی لاوی میسرییه و بڕوای به گرنگی کاری خۆبەخشی هه یه بۆ ئه وه ی جیاوازییه کی ئەرێنی له ژیانی خه ڵک دروست بکات. لە ئێستادا بەخۆبەخش لە بەڕێوەبردنی پرۆژەی نێودەوڵەتییەکان لەگەڵ یوئێن لە باشووری سودان بەرنامەی خۆبەخشانی نەتەوە یەکگرتووەکان کار دەکات و بەشداری لە ئاشتی و گەشەپێدان دەکات لە ڕێگەی کاری خۆبەخشی لە سەرانسەری جیهاندا .

دوای ئەوەی لە میسر خۆبەخشانە کاری دەکرد، مانگی ئایار ویستی ئاسۆکانی فراوان بکات و بەشداری بکات لە هەوڵەکانی ئاشتی نێودەوڵەتی.

بەرنامەی خۆبەخشانی گەشەپێدانی نەتەوە یەکگرتووەکان ، دەرفەتی ئەوەی بۆ ڕەخساندکە دوو ساڵ لەمەوبەر بۆ باشووری سودان بگوێزێتەوە .

لەم چاوپێکەوتنەدا هەواڵی ڕێکخراوی UN باس لە ئەزموونی ئەندازیار مەی ئەحمەد دەکات، کە خۆبەخشی بەڕێوەبردنی پرۆژەی نێودەوڵەتییە لەگەڵ ئەرکی ئاشتی پارێزانی سەر بە ڕێکخراوی UN لە باشوری سودان لە ساڵی ٢٠١٩ەوە.

 

٤- ئامینە ئەفرۆخی حاکمی مەغریبی، شارەزا لەشەڕی دژی بازرگانیکردن بەمرۆڤەوە ، پیشەکەی و ژیانی خۆی بۆ بەگژداچونەوەی ئەم تاوانە و هاوکاریکردنی زیانلێکەوتوانی تەرخانکردوە، هەروەها بایەخدانی بەکێشەکانی ژنانی قوربانی توندوتیژی و منداڵە ئاوارەبووەکان .

دادوەری مەغریبی و پسپۆڕی دژە بازرگانیکردن ئامینە ئەفرۆخی، سەرۆکی ئۆفیسی داواکاری گشتی تایبەت و هەماهەنگی دادوەری بە سەرۆکایەتی داواکاری گشتی، لە ساڵی ٢٠١٧ەوە دوای سەربەخۆیی دەسەڵاتی دادوەری دەکات.

ئەو لەئێستادا سەرۆکایەتی گروپی کاری بازرگانی کردن بەمرۆڤ لەنوسینگەی نەتەوە یەکگرتوەکان بۆ مادەی هۆشبەرو تاوان دەکات ،یەکەم ژنە ئەفریقی و عەرەب کە شەرەفی ئەم سەرۆکایەتیەی پێدرابێت.

 

٥- بیسان زیرزیر، ڕۆژنامەوانێکی فەلەستینی – سورییە و لە سوریا گەورە بووە و پاشان لە ساڵی ٢٠١٤ دا بەهۆی خراپی ی دۆخی ئەوێوە لە ڕێگەی دەریاوە لە سوریاوە کۆچی کردووە بۆ هۆڵەندا.

بیسان باسی ئەزموون و بەسەرهات و مۆتەکەی سەفەرەکەی کرد و وتی” ئەمە هەڵبژاردن نییە ، بەڵکو تاکە بژاردەیە” لەبەر ڕۆشنایی ئەوەی کە لە ژیانیدا وەک فەلەستینییەک ئازارم چەشتووە .

گرنگترین هۆکاریش لە پشت پرسی کۆچکردنی، ئەوەیە کە لەبەرئەوەی فەلەستینییەکی سوریە ، ئەمەش ئەوە دەگەیەنێت کە خۆی و خێزانەکەی خەریک بوو لە ناوخۆی سوریادا دەستبەسەرن و ناتوانن بە ئاسانی دەرکەون چونکە هیچ وڵاتێکی عەرەبی لەو قەیرانەدا هیچ فەلەستینییەکی بەدەست نەگەیشتووە ، هەر ئەمەشە کە زۆر زەحمەت دەکات بیر لەوە بکەینەوە هەر فەلەستینییەک لەوێ جێبهێڵێت.

تا ئەم خاڵەش ، هیلاکی دەروونی و سترێس بەردەوام سەرودڵی دەگرێت ، هەرچەندە هەندێک کەس پێیان وایە دەستکەوتی بە دەست هێناوە ، بەڵام هیچ دەسکەوتێک تەواو نابێت چونکە خێزانەکەم ئەم خۆشییەم لەگەڵ بەش ناکات ” .بیسان وتی”

 

٦- جەمیلە مەهدی ، ژنێکی عێراقی سەر بە کەمینەکانی کورد و لە کۆمەڵگەی کاکەییەکان لە یەکێک لە ئایینە دێرینەکانی کوردە  .

جەمیلە لە کەمپی پەنابەرانی ئێران لەدایکبووە، لە تەمەنی ١٣ ساڵیدا هاوسەرگیریکردووە.

جەمیلە ڕوونی دەکاتەوە کە ئەو لەخوشک و براکانی بێبەش کراوە و لەشارێکەوە ڕەوانەی گوندێک کراوە کە هاوسەرەکەی تێیدا دەژی، جەمیلە وتیشی”  ژیانی گوندەکان وەک ژیانی کۆیلە کان بوو ، بەرەبەیان دەڕۆینە دەرەوەو ئێواران دەگەڕێینەوە ، هەموو ڕۆژکانم لەکێڵگە بەسەردەبرد، بەهیلاکی دەڕۆمەوە ماڵەوە و دواتر منداڵەکانم هەیە و بارودۆخەکە خراپتر دەبێت و چیتر ناتوانم کات لەگەڵ منداڵەکانم بەسەر بەرم ، بەیانیان تا ئێوارە کارم دەکرد . ئێمە زۆر هەژار بووین. بە هاوسەرەکەمم گوت پێویستە ژیانمان بگۆڕین، ئەو ڕازی نەبوو کێڵگەکە بەجێبهێڵێت من لە هەموو شتێک بێبەش بووم، لەوانە تەلەفزیۆن، ڕادیۆ و کتێب، ماوەی ١٦ ساڵ لە گوند ژیام، بەڵام باشترین بژاردە بۆمن خوێندن بوو.

جەمیلە چۆن بەربەستەکانی تێکدا و ئێستا لە یونامی بووە ئەفسەری مافی مرۆڤ؟

جه‌میله‌ دەچێتە‌ به‌ر خوێندن و دواتریش ده‌ستیكردووه‌ به‌ چالاكی بۆ پارێزگاریكردن له‌ مافی مرۆڤ به‌ گشتی و مافی ئافره‌تان به‌تایبه‌تی، ئێستاش له‌ رێكخراوی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان، وه‌كو به‌رپرسی دۆسیه‌ی مافی مرۆڤ تایبه‌ت به‌ هه‌رێمی كوردستان كار ده‌كات.

 

٧- هانی سنۆوی، یاریزانی تۆپی پێ و کاپتنی پێشووی تیمی یەکەمی ئافرەتانی فەلەستینی و بەڕێوەبەری پەیوەندییەکان و پەیوەندییە گشتییەکان لە فیفا.

بەداخەوە هانی وتی” هیچ سیاسەتێکی گرنگ لەلایەن حکومەتەکانی ناو کۆمەڵگەی عەرەبییەوە نییە کە جەخت لەسەر بوونی ژنان بکاتەوە لەوەرزشدا ، بەتایبەتی تۆپی پێ ، چونکە لەزۆربەی وڵاتانی عەرەبیدا  تۆپی پێ  بۆ ڕەگەزی نێرە و لەگەڵ ژن ناگونجێت، بەڵام ڕاست نییە ، چونکە وەرزش جیاوازی ناکات لەنێوان ڕەگەز و ئایین و ڕەنگدا .

هانی لە چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ ئاژانسی هەواڵی UN جەختی لەوە کردەوە کە مەسەلەی تواناسازی ژنان زۆر گرنگە ” چونکە کاتێک ئێمە پەرە بە ژنان لە کۆمەڵگاکان بە گشتی کۆمەڵگا پێش دەکەوین ، کاتێک دەرفەت بەو ژنانە نادەین کە دەرفەت بە گشتی بەسەر کۆمەڵگادا بە فیڕۆ دەدەن،  بوونی ژن لە هەموو بوارەکاندا گرنگە .

 

 

 

 

Leave a comment