کارەکانی نادییە موراد لە ٢٠٢٠دا

79689626_2639472809424542_6225892525362642944_o

لە سەرەتای ٢٠٢٠ تا کۆتایی ساڵەکە نادیە موراد توانی چەندین پڕۆژەی گەورەو سودبەخش لە چەندین بواری جیاواز ئەنجام بدات لەپێناو خزمەتکردنی هاوڵاتیانی ئێزیدی.

هەرچەندە لە٢٠١٤ دا داعش هەوڵیدا بە وێرانکردنی ژێرخان، بۆ ئەوەی نادییە ڕێگە لەم ئەگەرە بگرێت و لە ماوەی ساڵی ڕابردوودا دەستپێشخەری کرد لە هەوڵی گەڕاندنەوەی ئەو ژێرخانەدا بۆ ئەوەی ئاسانکاری بۆ دواڕۆژێکی سەقامگیرتر و سەربەخۆتر بۆ هەموو شەنگالیەکان بکات، کەئاسانکاری دەکات بۆ گەڕانەوەی ئاوارە ئێزدییەکان بۆ سەر ماڵ و حاڵی خۆیان لە قەزای شەنگال بە گەڕاندنەوەی سیستەمی ئاو لە ناوچەکەدا.

هەر لە ٢٠١٤ەوە تا ئێستا پێداویستی ئاو زیاتر پشتگوێ خراو و پیس ببون، بەڵام نوێبوونەوەی ژێرخانی ئاو و پاکوخاوێنیەکەی دەبێتە هۆی بەرەو پێشچوون لە بواری تەندروستی کۆمەڵگا و کشتوکاڵ و پەروەردەدا..

یەکێک لە پڕۆژە گرنگەکانی نادییە موراد بەهێزکردنی سیستەمی تەندروستی بوو لەناوچەکە، لەکاتێکدا تەندروستی جیهانی بەهۆی ڤایرۆسی کۆرۆنا سەختی زۆری بەخۆیەوە بینی، بەڵام دەستپێشخەرییەکەی نادیە بەردەوام بووە لەوەڵامدانەوەی پەتای کۆرۆنا و هەوڵەکانی بۆ فراوانکردنی خزمەتگوزارییە تەندروستییەکان لەهەرێمدا.

 

لە ٢٠٢٠ دا ڤایرۆسی کۆرۆنا (#كۆڤيد_١٩) بووە هۆی ئەوەی کە خوێندکاران واز لە خوێندن بهێنن لەسەرتاسەری جیهان. بۆ منداڵانی ئێزدی لە قەزای شەنگال ، ڤایرۆسەکە تەنیا ڕێگر نییە لەبەردەم دەستپێکردنەوەی خوێندن و گەڕانەوەی خوێندکاران ، گەورەترین بەربەستە کە منداڵان و خوێندکارانی ئێزدی بە گشتی ڕووبەڕووی دەبنەوە، نۆژەنکردنەوە و دووبارە کردنەوەی ئەو قوتابخانانەی کە ساڵی ٢٠١٤ کرا، نادیە دەستپێشخەری ئەمساڵی بۆ  کارکردن بوو لە کەرتی پەروەردە لە ڕێگەی گێڕانەوەی:

١٥ قوتابخانەی بنەڕەتی،٣ قوتابخانەی ناوەندی، جگە لەدروستکردنی ٢ قوتابخانەی نوێ، زیاتر لە لە ١٧ قوتابخانە کەلوپەلی ئۆفیس و پێداویستی قوتابخانەیان بۆ دابین کراوە کە زەمینەی بۆ زیاتر لە ٨٣٠٠ خوێندکار خۆشکردوە بگەڕێنەوە بۆ خوێندن بە کوالێتییەکی بەرز.

لەدرێژەی پڕۆژەکانی نادییە پرۆژەی تواناسازی ژنان کە جەخت لەسەر ڕزگاربووانی جینۆسایدی ئێزدیەکان کراوەتەوە، لەسەر بنەمای پێویستی ڕاستەقینە کە خودی ڕزگاربووەکان گوزارشتیان لێ کردووە و دیزاینیان کردووە بۆ ئەوەی بە توانا و سەرچاوە بۆ پاڵپشتی کردنی خێزانەکانیان ژنان بەهێز بکەن و چالاکانە بەشداری کۆمەڵگاکەیان بکەن. هەروەها  زیاتر لە ٦٢٧ ژن و کەسوکاریان لە شەنگال پشتگیری کراون. لەهەمان کاتدا ٤٣٨ کێڵگە کە ژن خاوەنێتی ئاوەدان کراوەتەوە. ١٣٠ ڕزگاربوو پێداویستی ناوماڵیان وەرگرتووە، و ٥٧ ڕزگاربوو پشتگیری مادییان بۆ کراوە بۆ کردنەوەی بازرگانی خۆیان و هەروەها چەند پڕۆژەی تر کراوە بۆ پشتگیری کردن لە ژنان.

جۆرێکی تر لە چالاکەییەکان هەڵگرتنی پاشماوەی ناوچە سەرەکیەکانە کە سود بە دانیشتوانی ئێستای دەسەڵاتی دادوەری دەگەیەنێت، کە تێیدا لە کاریگەرییەکانی شەڕ ڕزگارییان دەکات و هانی ئاوارەبوان دەدات کە بگەڕێنەوە ناوچەکانیان لە پەیوەندی بە پێشکەوتنەکان.

لە ڕێگەی بەرنامەی تواناسازی و بژێوی ژنانەوە، دەیان ژنی ئێزدی کە چیرۆکی هاوشێوەیان هەیە لە ڕزگاربونیان لە دەستی داعش و نەمانی هاوسەرەو بەخێو کردنی منداڵەکانیان، راهێنانی کارامەیی و پێدانی پارەی کاش پێیان بۆ ئەوەی دەست بە کارەکانی خۆیان بکەن.

نزیکبوونەوەی «جەژنی ڕۆژوو» ی ئێزدییان، گرینگی ڕۆڵی بە کۆمەڵگەی ئێزدیمان بیردێتەوە  کە ٢٠١٤ زۆربەی مەزارگە ئێزیدیەکانی شەنگال لەلایەن داعشەوە لەناوبردراون، بەهەوڵێک بۆ لەناوبردنی کلتور و ئاین، بەڵام دەستپێشخەریەکەی نادیە، بە گەڕاندنەوەی مەزارەکانی وەک شێخ حەسەن، دەسەڵاتی بە کۆمەڵگای ئێزدی دەدات، کە کلتوری خۆیان بپارێزن و بە ئازادی ئاینەکەیان پراکتیزە بکەن  لەگەڵ نزیکبوونەوەی تەواوبوونی  شوێنێکی ئارام بۆ ئاهەنگی پشووی داهاتوو دابین بکات.

دەستپێشخەرییەکی تری نادیە، دروستکردنی پڕۆژەی پشتگیری بۆ ژنانی جوتیارە کە هاوکاری ڕاستەوخۆ و هەستدار بە ژنانی وەک ئارنۆ پێشکەش دەکات.  ئارنۆ دوای ئەوەی لە بەرنامەکەدا ناوی خۆی تۆمار کرد، ئاژەڵ و ڕاهێنانی لەسەر چۆنیەتی خواردن و بەخێوکردن و بەخێوکردنی ئاژەڵەکان وەرگرت.

“من لە ڕێگەی ئەم پرۆژەیەوە ئەنجامی دەستبەجێم بینیوە ژیانم بۆ باشتر گۆڕاوە ئەم پڕۆژەیە وای لێکردم زیاتر پشت بە خۆم ببەستم بە پێشخستنی توانا کشتوکاڵییەکانم و کەمکردنەوەی دڵەڕاوکێکانم.”

ئامانجی پرۆژەکە شوبهاندنە بە ژنان بۆ ئەوەی پەرە بە کاری جوتیاری خێزانیی و بەدەستهێنانی داهاتێکی جێگیر بدات، بەڵام ئارنۆ دەڵێت کاریگەریەکان لە تەواوی کۆمەڵگادا بڵاوبوونەتەوە  ئەو پرۆژەیە کاریگەری زۆر باشی لەسەر کۆمەڵگا دروست کردووە  وەک ژنان پێویستمان بە ڕۆڵی زیاتر هەیە لە کۆمەڵگادا  پلانم هەیە بەردەوام بم لە کارکردن لەسەر چالاکییە شیرەمەنییەکان و پێشخستنی کەرتی کشتوکاڵ.

بۆ زۆرێک لە خێزانەکانی شەنگال نزیکترین نەخۆشخانە چەند کاتژمێرێکی نێوانە  بەڵام دەستگەیشتن بە چاودێری تەندروستی گرنگ زۆرجار مانای ژیان یان مردن دەگەیەنێت – بەتایبەتی لەکاتی بڵاو بونەوی ڤایرۆسی کۆرۆنا، لە ڕێگەی چاککردنەوە و دابینکردنی بنکەی چاودێری تەندروستی سەرەتایی، لە شوێنە سەختەکان لە شەنگال، چاودێری تەندروستی دابین دەکات،  پرۆژەی چاودێری تەندروستی سەرەتایی لە (تەل عەزەر) لە باشوری شەنگال، بۆ پاراستنی تەندروستی دایکان و تازە لەدایک بووان، تیشک دەخاتە سەر نۆژەنکردنەوە و دابینکردنی بەشی منداڵبوون لە تل عەزەر.

لەهەمان کاتدا ، دەستکێش و پاکژکەرەوەکانی دەست ، ئەم شتە سادەیانە دەتوانن جیاوازییەکی قوڵ دروست بکەن و دەتوانێت هۆی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا  کەم بکات دابینکران وەک: دابین کردنی سەدان بوتڵ پاکەرەوی دەست، دەیان پاکە دەستکێشو دەیان لولەی ئۆکسجین.

لە قوتابخانەی سەرەتایی قەحتانیە کە بەم دواییانە لە لایەن “دەستپێشخەری نادیا” چاک کرابووەوە، کە کەلوپەلی ناوماڵ و شارۆچکەیەکی بچووکی یاری (مەیدانی یاری) لە ناو قوتابخانەکە دا ئامادە کراوە، خوێندکارانی ناوچەکە لە ئاڵۆزی ناوچەکەدا دەتوانن جارێکی دیکە چێژ لە ژینگەیەکی ئارام بۆ فێربوون و یاریکردن وەرگرن.

هەروەها شارەوانی خۆجێی لە ناوچەی شەنگال، کەمی سەرچاوە و توانای ڕوبەڕووبوونەوەی هەیە،هەر بۆیە دەستپێشخەری نادیە بە هاوبەشی لەگەڵ USAID کارەدەکات، وەک بەشێک لە بەرنامەی چاککردنەوە بۆ لابردنی پاشماوەکانی جەنگ و پاککردنەوەی شاری شەنگال، لەگەڵ ئەمانەشدا نەخۆشخانەیەکیتر لە شەنگال دروستکرا، یەکەم بنکەی پزیشکی گشتگیر بوو لە دەسەڵاتی دادوەریدا.

پڕۆژەی “ئاو بۆ من” بووە یەکێکیتر لە دەستپێشخەرییەکان نادیە کاری بۆ کردووە لەماوەی رابردوودا کە خێزان، کێڵگە، نەخۆشخانە و خوێندنگەکانی شەنگال ئاوی پاکیان دەست کەوێت لە ڕێگەیەوە لەگەڵ نۆژەنکردنەوەی ژێرخانی بەردەوام ئاو و پاکژکردنەوە لە گوندەکانی باکور، لە ئێستادا کارەکانی نۆژەنکردنەوەی ئاو و پاکژکردنەوە لە باشوری شەنگال- بە گوندی هیڵی دەستپێ کردووە لە بەشێک لە چالاکییەکانی نادییە،دابەشکردنی  ٦٢٠٠ سەبەتەی خۆراکیی  بوو KCA دابین کرد کە یارمەتی خۆراک پێشکەش بە٣٩ هەزار کەس کراوە لە دەسەڵاتی دادوەری بۆ ئەوەی یارمەتیان بدات لە چارەسەری ڤایرۆسی کۆرۆنا.

دەستپێشخەرییەکەی نادیە بەردەوامە لە هەماهەنگی و چالاکییەکانی لەگەڵ بەڕێوەبەرایەتی کارەبای شەنگال بۆ دووبارە گرێدانی تۆڕی فەرمی کارەبا بە گوندەکانی باشوری قەزای شەنگالەوە تا خزمەتگوزارییە سەرەتاییەکانی دەسەڵاتی دادوەری زیاتر بنێتەوە، ئێزدییەکان زیاتر توانای گەڕانەوەیان دەبێت بۆ سەر ماڵ و حاڵی خۆیان و دەست بە ژیانیان بکەنەوە.

ژنانی ئێزدی بە پەرۆشن بۆ ئەوەی لە شەنگال بژێوی خۆیان بەدەستبهێنەوە و پشتگیری خێزانەکانیان بکەن،  بەڵام پێویستیان بە ئامراز و سەرچاوە هەیە بۆ ئەوەی دەست پێ بکەن،  و دەستپێشخەری نادیە بە هاوبەشی لەگەڵ ڕێکخراوی کۆچی نێودەوڵەتی (IOM)  ڕێکخراوی (Machine East) وۆرک شۆپی بچوکیان بۆ ئەوەی ژنان بۆ ئەوەی دەست بە کار و کارەکانی خۆیان بکەن.

پرۆژەی ئاوی گوندی “هایلی”

دەستپێشخەریەکەی نادیە کار دەکات بۆ ئەوەی دەستگەیشتن بە ئاوی خواردنەوە بۆ ئێزدییەکان دابین بکرێت و بگەڕێنەوە سەر ماڵ و حاڵی خۆیان لە گوندی “هایلی” لە باشوری شەنگال. پڕۆژەی ئاو بۆ گوندنشینان دروست دەکرێت ، کە بریتیە لە چاککردنەوەی بیرەکان و دروستکردنی تانک و پەمپی ئاوی پۆڵایین . پڕۆژەکە لەلایەن ڕێکخراوی دۆرکاسی هۆڵەندییەوە جێبەجێدەکرێت.

جگە  لەمانە پرۆژەی هاوکاری ماڵی نادیە، پارەی کاش و پشتگیری کۆمەڵایەتی دەروونی، یارمەتی ڕزگاربووانی ئێزدی و خێزانەکانیان دەدات.کاتێک ژنان بە هەڵبژاردن دەسەڵاتیان پێ دەدرێت، کار بۆ پێشخستنی سەقامگیریکۆمەڵایەتی و ئابووری کۆمەڵگاکانیان دەکەن بۆ نەوەکانی داهاتوو.

یەکێکیتر لە پڕۆژەکانی نادیە  چاندنی گیای سروشتی، دانانی گڵۆپ و قەنەفە و گەڕاندنەوەی دامەزراوە تەندروستییەکان، کە لەلایەن ئاژانسی ئەمریکا بۆ گەشەپێدانی نێودەوڵەتی (USAID) پارەیان بۆ تەرخان کراوە، پارکی تاخی لە قەزای شەنگال ئاوەدان کردەوە و لەلایەن ڕێکخراوی خۆرهەڵاتنی ناوخۆییەوە جێبەجێ کرا،کۆمەڵگە لە شەنگال ئێستا بۆشایییەکی پارێزراوی هەیە بۆ کۆبوونەوە، کۆمەڵایەتیبوون، یاری کردن و بنیادنانەوەی بۆندە کۆمەڵایەتییەکان بە چاوپێکەوتنی خەڵک لەم پارکە گشتییە.

پارکی تەئاخی دەکەوێتە ناوەندی شەنگال پارکی تەکی پێشتر ڕۆڵێکی گرنگی لە ژیانی خەڵکی شەنگالدا هەبوو، کە شوێنێکی گشتی بوو بۆ دڵخۆشکردنی خێزانەکان بەڵام پارکەکە لە کاتی داگیرکردنی داعش تێکشکێنرا و پاش ئازادکردنی پشتگوێ خرا. بۆ یە التعافي لە شەنگال و USAID بە دەستپێشخەری نادیە پارکەکە بوژێنرایەوە.

چاوی خەڵک/ تایبەت

Leave a comment