رۆژی جیهانی كرێكاران چۆن دروستبوو؟

fd21360dd48b4c8f905db429eaba3d54_18

ڕۆژی جیھانیی کرێکاران یان ڕۆژی 1ی ئایار، بە ڕۆژی خەباتی کرێکاران ناسراوە و دەکەوێتە ١ی ئایاری ھەموو ساڵێک ئەو ڕۆژە لە نزیکەی ھەشتا وڵاتی جیھانی پشووی فەرمییە، لەم ڕۆژەدا کرێکاران و بزووتنەوە کرێکارییەکان لەوانە سۆسیالیزمەکان و کۆمۆنیستەکان و پارت و لایەنە چەپەکان بە ڕێپێوان و چالاکی و یادی ڕۆژەکە دەکەنەوە.

١٣١ساڵە، یادی یەكی ئایار وەك جەژنی جیهانی كرێكاران دەكرێتەوە بۆ پشتیوانیی كردن لە داخوازییە رەواكانی چینی كرێكاران لەسەرتاسەری جیهاندا. مێژوویی دیارییكردنی ئەم رۆژە وەك ڕۆژی جیهانی كرێكاران، بۆ یەكی ئایاری ساڵی 1886 دەگەڕێتەوە كاتێك رێكخراوی سوارچاكانی كاری ئەمریكا داوایكرد لە ڕۆژکێدا ٨ کاتژمێر كار بكرێت. بۆ ئەو مەبەستەش مانگرتن و خۆپیشاندانی فراوان چەندین ناوچەی پیشەسازییان تەنی و توڕەیی و ناڕەزاییەكی گەورەی دەسەڵاتدارانی لێكەوتەوە.

لەو رۆژەدا شاری شیكاگۆی ویلایەتی ئیلینۆی ئەمریكا زۆرترین چالاكیی ناڕەزایی و مانگرتنی بەخۆوە بینی بەجۆرێك دوای سەركەوتنی ئەو چالاكییانە، كرێكارانی شارەكە داوای درێژكردنەوەی ماوەی مانگرتنەكەیان كرد بۆ رۆژانی 3 و 4 ی ئایاری هەمان ساڵ و بانگەشەیان بۆ كۆبوونەوەیەكی ئاشتییخوازانە كرد لە گۆڕەپانی (های ماركێت)، كە ئێستا چەندین پەیكەری تایبەت بەو یادە لەخۆدەگرێت، بەڵام دووچاری سەركوتكردنی دەسەڵاتداران بووەوە كە هێزەكانیان بەدەستدرێژی گووللە كەوتنە وێزەی كرێكارانی مانگرتوو بە بیانووی ئەوەی لە نێو كرێكارانەوە بۆمبێك تەقێنراوەتەوە و پۆلیسێك كوژراوە.

لەو رۆژەدا 200 كەس كوژران و هەشت سەركردەی سەندیكاكانی كرێكاران بە ئیعدام حوكمدران. هەر بەكاریگەریی ئەو روداوە كە لە چەند ساڵی دوای خۆیدا هێز و تینی زیاتری بەخشی بە بزووتنەوە كرێكارییەكان ، ساڵی 1889 ئینتەرناسیونالی دووەم كە كۆبونەوەیەكی سۆسیالستەكان بوو، لە پاریسی پایتەختی فەرەنسا داوای كرد رۆژی یەكی ئایار بكرێتە رۆژێكی جیهانیی بۆ كرێكاران وەك سیمبوڵێك بۆ بیرهێنانەوە و نرخاندنی خەبات و تێكۆشانی ئەو شۆڕشگێڕانەی دوای پشێوییەكانی شیكاگۆ ئیعدامكران و ئامانجیان بەدەستهێنانی مافەكانیان بوو لە كاركردن و پشوودان و پەرەوەردە و فێركردن.

بۆ ئەو مەبەستەش یەكی ئایاری ساڵی 1890 دەستنیشانكرا بۆ ئەوەی ببێتە سەرەتای یادكردنەوەی ئەو رۆژە جیهانییە و نیشاندانی سەركەوتنی كرێكاران. بە تێپەڕبوونی كات كرێكاران لە دەیان وڵاتی جیهاندا توانیان یەكی ئایار بكەنە پشوویەكی رەسمیی بە كرێی تەواوەوە جگە لە ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا و كەنەدا كە رۆژی كرێكارانیان خستۆتە یەكەم دوو شەممەی مانگی ئەیلولەوە.

بەپێی سەرچاوەكان،لەگەڵ گەشەسەندنی كۆمەڵگەی مرۆڤایەتییدا،یەكی ئایار جەماوەریێتییەكی زیاتری پەیداكردووە لە ژمارەیەكی زۆرتری وڵاتانی جیهاندا بەڵام بەشێوەیەكی تایبەتیی ئەم رۆژە جیهانییەی كرێكاران لە یەكێتیی سۆڤییەتی جاران و وڵاتانی تری بەرەی سۆشیالیستیدا بایەخ وگرنگییەكی زیاتری پێ دەدرا بەجۆرێك گۆڕەپانی سووری مۆسكۆی پایتەختی رووسیای ئێستا و سۆڤییەتی جاران دەكرایە وێستگەی رێپێوانی فراوانی سەربازەكانی سوپا ونمایشكردنی توانای سەربازیی ئەو وڵاتە و سڵاوكردن لە سەرۆكەكان. لە پاش ساڵی 1999ەوە ئەم رۆژە بووەتە بۆنەیەك بۆ ئەوەی گروپەكانی دژ بە جیهانگییریی وسەرمایەداریی ناڕەزایەتییەكانی خۆیان دژی ناعەدالاتیی وستەمی كۆمەڵایەتیی لە جیهاندا بەرجەسته بكەن.

 

 

Leave a comment