بۆچى پێویستمان به‌چاودێرى میدیاییه‌ ؟


جۆزێف غۆبلز وه‌زیرى راگه‌یاندن له‌سه‌رده‌مى حكومه‌تى ئه‌ڵمانیاى نازى (1945) ، له‌وته‌یه‌كی دا ده‌لێت" أعطینى اعلاما بلا ضمیر، أعطیك شعبا بلا وعى".. ئه‌م وته‌یه‌ى غۆبڵز ئه‌گه‌رچى 74 ساڵى ڕه‌به‌قى به‌سه‌ردا تێپه‌رێوه‌ به‌ڵام، ده‌شێت به‌یه‌كێك له‌واتادارترین ووته‌كانى مێژووى هه‌ژمار بكه‌ین ئه‌و ده‌مه‌ى باس دێته‌سه‌ر رۆڵى میدیا له‌رێكخستن یاخوود چه‌واشه‌كردن وبه‌لاریدا بردنى ژیانى كۆمه‌ڵایه‌تى خه‌ڵك وڕاى گشتى، ودواتریش به‌رهه‌مهێنانى كۆمه‌ڵگایه‌كى بێ ئاگاو هه‌ندى جاریش تونده‌ڕه‌و له‌ئاست سه‌رجه‌مى ئه‌و پرسانه‌ى په‌یوه‌ستن به‌ژیانى رۆژانه‌وه‌.

ساڵانێكى زۆره‌ له‌هه‌رێمى كوردستان رێڕه‌وى كارى میدیایى جۆرێك له‌ئازادى ته‌واوى به‌خۆیه‌وه‌ بینیوه‌، هه‌ر له‌قۆناغى دواى راپه‌رێنه‌وه‌ تاوه‌كو قۆناغى ئازادى عیراق  وقۆناغه‌كانى دواتریش.. هاتنه‌كایه‌وه‌ى میدیاى ئه‌هلى وبازرگانى له‌پاڵ میدیایى حزبیدا ئه‌گه‌رچى ئاماژه‌یه‌ك بوون بۆ فراوانبوونى زیاترى فه‌زایى كارى میدیا، ڕاده‌ربڕینى ئازاد و هه‌روه‌ها پرچه‌ككردنى زیاترى خوێنه‌رو بیسه‌ریش به‌دوواین گۆرانكارییه‌ جیهانییه‌كان وه‌كو پێویستییه‌كى سه‌ره‌كى ژیانى سه‌رده‌میانه‌ى گۆمه‌ڵگا مرۆڤایه‌تییه‌كان به‌ڵام، هاوتا له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌و گۆرانكارییانه‌دا هێشتا میدیا له‌هه‌رێمى كوردستان نه‌یتوانیوه‌ به‌پێ پێویست خۆى له‌به‌رگى میدیایه‌كى ته‌قلیدی دامالێت، هاوكات نه‌شیتوانیوه‌ ئاوێنه‌یه‌كى فیعلى بێت بۆ هاتنه‌كایه‌وه‌ى كۆمه‌ڵگایه‌كى هاوسه‌نگ ومیانڕه‌و له‌باره‌ى زۆرێك له‌پرسه‌كانى رۆژه‌وه‌، له‌گرنگترینیشیان پرسه‌ كۆمه‌لایه‌تیه‌كان به‌گشتى وزۆریش به‌تایبه‌ت پرسه‌كانى ژنان .

گومانى تێدانییه‌ یه‌كێك له‌بنه‌ماكانى كاری میدیایى "هاوسه‌نگییه‌"، ئه‌وه‌ش به‌واتاى كاركرن له‌چوارچێوه‌ى ئیتیك وپره‌نسیپه‌ ئه‌خلاقی ومرۆییه‌كان وه‌كو سه‌نگى راسته‌قێنه‌ بۆ هاتنه‌كایه‌وه‌ى میدیایه‌كى په‌سه‌ند وپرۆفیشنال له‌دیدو وزهنیه‌تى تاكى وه‌رگردا كه‌هه‌موو ئه‌وانه‌ش به‌بێ بوونى چاوێرى میدیای ره‌نگه‌ كارێكى ئه‌سته‌م بن ونه‌توانن ئامانج وستراتیژى خۆیان بپێكن.. هه‌ڵبه‌ته‌ قسه‌كردن له‌سه‌ر زه‌رووره‌تى بوونى چاوێرى میدیایى به‌ماناى سنوورداركرنى له‌راده‌به‌ده‌رو به‌رته‌سكردنه‌وه‌ى ته‌واوى ئازادى میدیایى نییه‌ به‌ڵكو، له‌به‌رچاوگرتنێكى واقعیانه‌ى دۆخى میدیاییه‌ به‌تایبه‌ت بۆ قۆناغى ئێستاى گۆرانكارییه‌ گۆمه‌لایه‌تییه‌كان كه‌ده‌شێت پێویستمان به‌وه‌ هه‌بێت جۆرێك له‌سانسۆر وچاودێرى له‌ناو میدیاكاندا بوونیان هه‌بێت وه‌كو هه‌نگاوێكى زۆر پێویست بۆ رێگرتن له‌زۆرێك له‌و بیسه‌رو به‌رییانه‌ى رۆژانه‌، له‌ده‌ره‌نجامى نه‌بوونى شاره‌زایی، سانسۆر وچاودرێرییه‌وه‌ به‌شێك له‌میدیاكانى خستۆته‌ نێو گێژاوییه‌كى گه‌وره‌وه‌ له‌ڕووى شێوازى ته‌رح كردن وچۆنییه‌تى كاركردنیان له‌سه‌ر پرس وبابه‌ته‌ كۆمه‌لایه‌تییه‌كان به‌گشتى، ئه‌وه‌ش له‌دواجاردا ده‌چێته‌وه‌ خزمه‌تى دۆسییه‌ى ئاسایشى كۆمه‌لایه‌تى كه‌زۆر پێویسته‌ هه‌ڵوه‌سته‌ى جدیمان له‌سه‌ر هه‌بێت ئیدى له‌ئه‌گه‌رى بوونى هه‌ر كه‌مووكورتیه‌ك ئیدى، له‌م ڕووانگه‌یه‌شه‌وه‌ پرسیارێك دێته‌ ئاراوه‌" ئه‌ركى كێییه‌ كار له‌سه‌ر رێكخستن وهاتنه‌كایه‌وه‌ى چاوێرى میدیایى بكات؟.

هه‌ڵبه‌ته‌ شێوازه‌كانى چاره‌سه‌ركردن یاخوود میكانیزمى چۆنییه‌تى ئیشكردن له‌م ڕووه‌وه‌ ده‌شێت له‌چه‌ندین لایه‌نه‌وه‌ كارى له‌سه‌ر بكرێت به‌ڵام، ئه‌وه‌ى گرنگترینه‌ ئه‌وه‌یه‌ سه‌ره‌تا له‌ناوخۆى میدیاكانه‌وه‌ كار له‌سه‌ر بوونى سانسۆر بكرێت.. له‌راستیدا ئاستى رۆشنبیرى وباگڕاوه‌ندى زانستى ومه‌عرفى كه‌سانى رۆژنامه‌نووس ومیدیاكاریش رۆلێكى گه‌وره‌ ده‌گێرن له‌وه‌لامدانه‌وه‌ى ئه‌و پرسیاره‌ى پێشتر ئاماژه‌ى پێكرا ئه‌وه‌ش به‌ماناى ئه‌وه‌ى خودى كه‌سى میدیاكار خۆى پێش هه‌ر كه‌س ولایه‌نێكى تر ده‌بێت چاودێر بێت به‌سه‌ر ئه‌دا وچۆنییه‌تى ته‌رحكردنى كه‌سى خۆى بۆ ئه‌و بابه‌تانه‌ى په‌یوه‌ندى راسته‌وخۆیان به‌ژیانى كۆمه‌لایه‌تییه‌وه‌ هه‌یه‌، بیرمان نه‌چێت په‌یامى كارى میدیایى په‌یامێكى ئه‌خلاقییه‌و ده‌بێت له‌چوارچێوه‌ى پیرۆزییه‌كانى خێزان وكۆمه‌ڵگادا كار پێكراو بێت به‌شێوازێك له‌دواجاردا بچێته‌وه‌ خزمه‌تى كۆمه‌ڵگا.. یه‌كێك له‌كێشه‌ هه‌ره‌ زه‌ق ومه‌ترسیداره‌كانى نێو میدیایى كوردى له‌ئێستادا نه‌بوونى كه‌سانى شیاوه‌ به‌كارى میدیایى له‌ناو به‌شێك له‌ده‌زگا میدیاییه‌كاندا ( بینراو وبیستراو زۆریش به‌تایبه‌ت میدیاى ئه‌لیكترونى)، كه‌زۆر به‌ڕوونى هه‌ستى پێده‌كرێت وهاوكات ڕه‌نگدانه‌وه‌ى ته‌واویشى هه‌بووه‌ بۆ سه‌ر شێوازى داڕشتن،  خستنه‌ڕووى زۆرێك له‌پرسه‌ هه‌ستیاره‌كانى كۆمه‌ڵگا، خودى ئه‌م گرفته‌ش حاڵى حازر یه‌كێكه‌ له‌گرفته‌ گه‌وره‌كانى بووارى كاركردنى میدیایى كه‌ به‌پێ پێویست كارى له‌سه‌ر نه‌كراوه‌ .. دواتریش زۆر گرنگه‌ رۆژنامه‌نووس یاخوود میدیاكار كه‌سانێك بن بڕواى ته‌واویان به‌په‌یامى میدیایى هه‌بێت بۆ دروستبوونى وه‌رچه‌رخانى كۆمه‌لایه‌تى، سیاسى ، كه‌لتوورى ورۆشنبیرى و.... هتد. به‌ڵام، ئایا ئه‌م پێوه‌ر له‌نێو ماڵپه‌رو كه‌ناڵه‌ میدیاییه‌كاندا له‌به‌رچاو گیراوه‌؟..  میدیا پێش ئه‌وه‌ى پێشه‌بێت بریتییه‌ له‌كۆمه‌ڵه‌ پره‌نسیپێكى ویژدانى، ئه‌خلاقی وهاوكات به‌رپرسیاریتییه‌كى گه‌وره‌شه‌.. هه‌ر ناهاوسه‌نگییه‌كیش له‌م دامه‌زراوه‌یده‌دا كاریگه‌رى مه‌ترسیدارى ده‌بێت بۆسه‌ر كۆمه‌ڵگا.. خۆ ئه‌گه‌ر سه‌یری زۆرێك له‌و دراماو به‌رنامانه‌ش بكه‌ین كه‌رۆژانه‌ له‌به‌شێك له‌كه‌ناله‌ به‌ناو ئه‌هلى بازرگانییه‌كانه‌وه‌ ئاراسته‌ى كۆمه‌ڵگا ده‌كرین، یاخوود زۆرێك له‌و هه‌واڵ وبابه‌تانه‌ رۆژانه‌ له‌ماڵپه‌ره‌كانه‌وه‌ ده‌خرێنه‌ڕوو كه‌دوور نزیك به‌هیچ شێوه‌یه‌ك ناچنه‌ قاڵبى خزمه‌تكردن به‌دۆسییه‌ى كۆمه‌لایه‌تى له‌كۆمه‌ڵگاى كورده‌واریدا ڕوون ده‌رده‌كه‌وێت ئه‌و ئایدیایانه‌ى له‌پشتى ئه‌و كه‌نالِ ومالپه‌رانه‌ ده‌ستبه‌كارن به‌چ پێوه‌رێك هه‌نگاو ده‌نێن وتاچه‌ند رۆلی نه‌رێنیشیان گێراوه‌ له‌دروستبوونى گرفتى كۆمه‌لایه‌تى وئه‌خلاقى زیاتر بۆ ژیانى تاك وكۆمه‌ڵگا.. هه‌ڵبه‌ته‌ یه‌كێك له‌هۆكاره‌كانى هه‌موو ئه‌مانه‌ش ئاماژه‌یان پێكرا بۆ نه‌بوونى سانسۆر وفلته‌رى پێویست ده‌گه‌رێته‌وه‌ كه‌ئه‌وه‌ش له‌دواجاردا هه‌ر ئه‌ركى كه‌سانى باڵاده‌ستى نێو میدیاكانه‌ به‌پله‌ى یه‌كه‌م كارو هه‌ڵوه‌سته‌ى جدییان له‌سه‌ر بكه‌ن.. میدیاى جه‌ماوه‌رى كاریگه‌ر پێویستى به‌ستراتیژ وباگڕاوه‌ندى مه‌عریفى ورۆشنبیرى كاریگه‌ره‌، خودى ئه‌و ستراتیژه‌ش به‌بێ بوونى فلته‌ر وچاودێرى پێویست هه‌رگێز سه‌ركه‌وتوونابێت وئامانجى خۆى ناپێكێت له‌گه‌شتن به‌میدیاییه‌ك كه‌چه‌قى گۆرانكارییه‌ گه‌وره‌كان تێدا ڕه‌نگدانه‌وه‌ى هه‌بێت.




ئه‌م بابه‌ته 183 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

AM:02:34:05/04/2019


زۆرترین خوێندراو